VVD, D66 en PvdA pleiten voor een sociaal leenstelsel. Studenten krijgen daardoor geen studiefinanciering maar lenen tegen een lage rente om levensonderhoud te bekostigen. Het argument is dat daardoor de bakker niet mee hoeft te betalen aan de opleiding van de buurjongen, dat is immers pervers socialisme.
Het sociale leenstelsel zou de bekostiging van een studie liberaler maken. Maar dat klopt helaas niet.
Kort door de bocht
Job Cohen claimt dat een opleiding een investering is in jezelf. Ik zal de laatste zijn om dat te ontkennen. Een opleiding maakt je niet alleen bekwaam in je vak, maar levert je ook veel sociale vaardigheden op en maakt je, misschien wel het hoogste goed, meer wereldburger.
De PvdA voorman, en met hem die van D66 en de VVD, maakt alleen een grote inschattingsfout door de investering in jezelf 1-op-1 te koppelen aan individueel financieel rendement.
Kijk, in veel gevallen, men neme een jurist, een tandheelkundige of een ITer/chemicus zoals ikzelf, is een opleiding ook een investering die financieel uitermate interessant is. Deze student [hoewel ik daarmee absoluut tekort doe aan de maatschappelijke functie van deze afgestudeerden] is zelf een belangrijke consument van de opleiding. Ik vind het een heel verdedigbaar liberaal standpunt om deze studenten te laten opdraven voor de bekostiging van de studie.
Maar, volgens het liberale standpunt de gebruiker betaalt wringt dit behoorlijk. Want wat te denken van onze verpleegkundigen en docenten? Hun studietijd is weinig goedkoper dan die van de tandheelkundige of de jurist, maar financieel is het 
rendement van deze opleidingen veel minder interessant. Daartegenover is de maatschappelijke relevantie van hun studie onmiskenbaar. Zij zijn het die onze kinderen onderwijzen en onze ouderen en zieken verzorgen. Nederland smeekt om meer afgestudeerden uit deze categorie. Alle Nederlanders zijn in grote mate direct consument van deze opleidingen. Het gaat dus niet op dat de gebruiker betaalt. Dat lijkt me niet liberaal.
Met een sociaal leenstelsel kan de jurist zijn lening eenvoudig binnen een paar jaar terugbetalen. De docent daarentegen zal de komende 20 jaar iedere maand een deel van zijn salaris afstaan om de lening af te lossen. Dat lagere inkomens naar draagkracht aflossen (de PvdA verdediging) verandert daar weinig aan: iemand met een lager inkomen blijft veel langer met de schuld zitten terwijl je juist tot je 40e het geld hard nodig hebt voor bijvoorbeeld eigen huis en kinderen. Dat lijkt me weinig sociaal.
Hervormen best mogelijk!
Moeten we dan per se stug vasthouden aan het huidige systeem van studiefinanciering? Nee hoor, dat hoeft zeker niet. We kunnen de stufi best op een socialere manier hervormen zodat afgestudeerden wat meer gaan betalen voor het onderwijs in Nederland dan de bakker op de hoek. Te denken valt aan een systeem van een studieloon i.c.m. studietaks zoals bijvoorbeeld GroenLinks lange tijd voorstelde (link naar NRC.nl opent in een nieuw venster).
Wat echter blijft is dat niet van alle studies de voornaamste consument de student zelf is. Dat is een, helaas erg populaire, individualistische interpretatie van hoe de maatschappij zou werken maar welke onjuist is. Laten we de consumenten van de opleidingen dus vooral laten betalen, maar niet vergeten dat een belangrijke consument van veel opleidingen iedere Nederlander is.
Daarom is een sociaal leenstelsel niet alleen weinig sociaal, maar ook niet liberaal. Het is vooral een geste naar studenten van financieel interessante opleidingen in een tijd waar hervorming om economische redenen gewenst is.
–gewijzigd op 1 juli 2010–
© 2010 Joep Bos, Nijmegen. All Rights Reserved. You were visitor number: