De uitslag van d
e Tweede Kamer verkiezingen is een ramp. De stemmen zijn zodanig versnipperd over de partijen dat er weinig werkbare opties zijn voor een kabinet. En wat er mogelijk is wordt door krappe meerderheden bemoeilijkt.
Politieke houdgrepen
Zo hebben we op dit moment een PVV en een CDA die beiden op eigen manier de onderhandelingen op ongebruikelijke wijze gijzelen. De PVV kan (maar dat weet niemand buiten de onderhandelingstafel, ik in ieder geval niet) een statement maken voor de achterban door onmogelijk beleid te eisen. Denk aan maffe dingen als hoofddoekjesbelastingen, volledig afschaffen ontwikkelingshulp, een verbod op de Koran of etnische registratie. Naast dat er volgens mij Europese verdragen zijn die dat onmogelijk maken (de Eurofobe PVV koudlatend) kunnen zelfs VVD en CDA daar onmogelijk mee akkoord gaan.
Maar er is ook iets anders nieuws gaande: de opstand (of niet?) binnen het CDA. Het lijkt vooral de oudere elite binnen het CDA te zijn dat zich in het bijzonder wenst te distantieren van de PVV. Volgens Trouw is er (tenminste) 1 Tweede Kamerlid van CDA huize die “om principiële redenen een voorbehoud gemaakt tegen een coalitie die mede steunt op de PVV“. Dat is onhandig voor onderhandelingen met een beoogd draagvlak van 76 kamerleden.
Wat is de oorzaak van de complexe verkiezingsuitslag?
Het verdwijnen van “de zuilen” heeft de Nederlander losgeweekt van de grote partijen die vandaag kleiner zijn dan ooit. Dat is een belangrijke oorzaak. Kleine partijen waren er altijd wel maar ze zijn met meer geworden. Ook is de verdeling over de partijen niet meer zo “groot vs. klein” als ze ooit leek te zijn, het is een redelijk geleidelijke lijn van SGP/PvdD naar CU via D66/GL via SP naar CDA, vervolgens PVV en ten slotte PvdA en VVD.
De Nederlander lijkt haar stem meer en meer te geven aan “aandachtspunten” en partijen concentreren en profileren zich daarop. Dierenwelzijn onderbelicht? PvdD! Beter milieu? GroenLinks! Hypotheekrenteaftrek op de boerderij? CDA! Economie? VVD! Hekel aan buitenlanders? PVV!
Het is erg jammer dat de doorsnee kiezer die niet lid is van een democratische partij maar beperkte invloed heeft op deze concentratie-onderwerpen. Dat zit zo: een PvdD zal met grote waarschijnlijkheid relatief klein blijven en daardoor niet snel regeringspartij worden. Als kiezer die dierenwelzijn erg belangrijk vindt, maar van de grote partijen bijvoorbeeld het beste aansluit bij de VVD, zou je eigenlijk de mogelijkheid willen hebben om op een soort PvdD “subafdeling” binnen de VVD te kunnen stemmen (mocht het VVD congres dat aandachtsgebied delen). Op dit moment kan een signaal naar een partij alleen via een voorkeurstem op een persoon worden overgebracht <WAARCHUWING, LASTIGE TEKST>, of theoretisch door nog meer nieuwe partijen op te richten (bijvoorbeeld “Dierenwelzijn-rechts”, “Dierenwelzijn Christelijk” en “Dierenwelzijn links”) die vervolgens allemaal lijstverbindingen aangaan met andere partijtjes die gezamenlijk “de grote partijen” zouden moeten vervangen. Oef, hulde als u mij nog volgt, maar ik verwacht dat de grote partijen op deze complexiteit niet zitten te wachten en de kiezer al helemaal niet.<EINDE WAARSCHUWING>
Clusters
En dat is waarom er volgens mij “Clusters” zouden moeten worden geintroduceerd. Deze moeten wettig worden ondersteund zodat er geen vervelende interne conflicten kunnen ontstaan. Dat is immers erg slecht voor de democratie en het vertrouwen daarin.
Met een cluster denk ik aan een “aandachtsgebied” of “richting” binnen een partij waar een kandidaat zich onder kan kandideren binnen een partij. Ik wil voorstellen dat de lijsttrekkers een “neutrale” functie op een kieslijst hebben (desgewenst gevolgd door een neutrale kandidaat van het andere geslacht, omdat er nog steeds velen zijn die per definitie op een specifiek geslacht stemmen, zowel man als vrouw) en andere kandidaten zich kunnen “labelen” naar clusters.
“Hoe bedoel je?” Voorbeeldje!
Laat ik voortborduren op het voorbeeld van dierenwelzijn (als voorbeeld van een prominent issue bij een zekere partij) en de VVD (als “bewezen” grote partij), even los van of de VVD al dan niet behoefte heeft aan dierenwelzijn, daar ga ik helaas niet over. De kandidaten voor de VVD kieslijst zouden zich bijvoorbeeld van een label “Lagere belastingen”, een label “Beperkte integratie”, een label “Economie/Bedrijfsleven”, een label “Onderwijs” en een label “Dierenwelzijn en milieu” kunnen laten voorzien. Vervolgens stelt het congres de kieslijst vast onafhankelijk van deze labels.
Kieslijst example:
1: Lijsttrekker
2: Jantje (A)
3: Truus (B)
4: Pietje (C)
5: Mies (B)
6: Diederik-Jan (D)
7: Corry (C)
8: Barry (E)
9: enz enz.
Met onderaan de kieslijst een legenda voor de, door de partij gekozen, clusters: “A = Economie, B = Lagere belastingen, C = Dierenwelzijn en milieu” etc. etc.
De kiezer hoeft er niet aan mee te doen.
Voor de kiezer hoeft er weinig te veranderen. Vertrouwt deze een onderscheid toe aan de partij zelf stemt deze gewoon op de lijsttrekker en worden de niet-voorkeursstemmen van boven naar beneden over de lijst verdeeld. Stemt de kiezer echter op een andere kandidaat dan krijgt deze om te beginnen de bestaande voorkeursbehandeling, maar gaan “reststemmen” een potentieel overschot aan de inmiddels veel relevantere voorkeursstemmen, naar de volgende kandidaat in hetzelfde cluster. Zo heeft de kiezer veel meer invloed op de bezetting van de kamer en de koers van de partijen dan nu en worden “one issues” opgevangen binnen de partijen.
De voordelen in een voorbeeld
Het grote voordeel van zo’n systeem zou kunnen zijn dat het aantal partijen significant kan afnemen. Zo zouden bijvoorbeeld twee nieuwe partijen “Progressief liberaal” en “De Sociale partij” een groot deel van de bestaande partijen kunnen vervangen en zo versnippering tegengaan:
“Progressief liberaal” zou kunnen worden opgebouwd uit (natte vingers) 50% van de huidige PvdA, 100% D66, 75% GroenLinks , 50% PvdD en 25% van de VVD (allemaal op basis van een schatting onder de kiezers, maar leden zou ook kunnen). Met denkbare clusters (random volgorde) “Dierenwelzijn”, “Economie”, “Individuele vrijheden”, “Bestuurlijke vernieuwing”, “Onderwijs”, “Arbeidsmarkt”, “Europa” en “Duurzaamheid”.
“De Sociale partij” kan op haar beurt analoog worden opgebouwd uit 50% PvdA, 25% CDA, 75% ChristenUnie, 25% GroenLinks, 100% SP en 50% PvdD met als denkbare clusters “Dierenwelzijn”, “Normen en waarden”, “Sociale zekerheid”, “Ouderen” en “Onderwijs”.
Congressen van deze partijen hebben met de volgorde van de kandidaten nog steeds belangrijke invloed op de bezetting van de kamer, maar de kiezer hoeft niet langer alleen op een naam met een foto te stemmen maar kan daarmee nu ook aangeven welk onderdeel van het beleid van de partij deze in het bijzonder belangrijk vindt.
Mooie vergezichten
Ik realiseer mij dat de gevestigde orde zich niet eenvoudig zal laten verleiden tot een dergelijke reorganisatie, maar stel dat het wel zo zou zijn zou het volgens mij kordaat een einde maken aan de versnippering van ons politieke bestel, de burger meer macht geven en formaties vereenvoudigen. Ik weet ook niet of een bestaande partij misschien momenteel al, bijvoorbeeld via een notaris, een dergelijke interne zetelverdeling wettig kan garanderen of dat er misschien juist redenen zijn waarom wetten die clusters mogelijk zouden moeten maken ondenkbaar zijn. Ik verwacht dat het in theorie moet kunnen.
Ik ben benieuwd naar meningen en visies van anderen.
Loading ...
© 2010 Joep Bos, Nijmegen. All Rights Reserved. You were visitor number: