The Weblog of Joep Bos-Coenraad

of: Subsidies, next best thing voor eerlijke markt

De discussie komt vaak op dit onderwerp: zijn subsidies op duurzame energiebronnen verdedigbaar? Terecht dat deze vraag wordt gesteld, want naast dat het de staat geld kost heb ik als progressieve liberaal het liefst minimale beinvloeding van de overheid. Alleen wanneer mijn handelen mijn buurman beinvloedt dan heeft of mijn buurman of de overheid iets over mij te zeggen.

En juist daarom vind ik subsidies voor duurzame energie, zoals ik reeds in de titel van dit topic vermeld, “the next best thing”. Omdat “the best thing” helaas te complex is voor onze aardse verzameling van egoistische naties.

The best thing

Laat ik beginnen met “the best thing”. Een ideaal systeem dat gezond en liberaal functioneert. Met respect voor wetten (noodzakelijk om mens, dier en milieu te beschermen tegen wat volgens ons ontoelaatbaar is) mag eenieder produceren wat hij wil. Heeft dit productieproces invloed op externe zaken (zie voetnoot *) dan worden aan deze zaken zo correct mogelijk kosten verbonden. Hoeveel kost permanente compensatie zonder nieuwe complicaties van 1 kg CO2? Dan mag tegen die prijs een kilogram CO2 worden geproduceerd. Hoeveel graden kan een rivier in temperatuur stijgen (voorbeeld van een koelbron met wisselende maar eindige capaciteit) voordat ecosystemen en volksgezondheid daar onder lijden? Tegen welke kosten vormt zich een vraag onder deze maximale “afname” van koelwater aan een rivier? Dan is dat bepalend voor de prijs van een calorie waterkoeling afhankelijk van het seizoen. Er zijn verschillende manieren van grondige taxatie denkbaar. Op deze manier kunnen “eerlijke” prijzen worden gekoppeld aan overlast veroorzakend gedrag dat binnen de kaders van de wet kan blijven.

Maar zo makkelijk gaat het helaas niet. Waar de automobilist inmiddels een flink bedrag aan accijns betaalt over een liter benzine mogen kolencentrales bijna kostenloos vervuilen en betalen vliegmaatschappijen geen cent kerosine-accijns (concurreer daar maar eens tegen met je touringcarbedrijf of treinnetwerk). Overlast en risico’s zijn lastig numeriek uit te drukken maar geen enkele geleerde twijfelt aan de significante invloeden. In buurlanden waarmee veel handel wordt gedreven ontbreken de juiste wetten hiervoor helaas ook nog steeds. Toch moeten we beginnen zelf actie te ondernemen. Dat doen buurlanden gelukkig ook steeds meer.

The next best thing

Zolang een kolencentrale over de rug van de hele aarde mag stoken continueert daardoor een oneerlijke concurrentie tegen schonere windmolens en zonnepanelen. Omdat het in rekening brengen van de “daadwerkelijke” kosten van fossiele energie [kolen, olie, gas, uranium] een voorlopig te complex systeem vereist is het redelijk de markt “op te lappen” met subsidies op gezondere alternatieven. Daardoor lijdt iedereen onder de vervuilers, maar ook (financieel) onder de schone energie. Dat maakt de concurrentiepositie van schone bronnen eerlijker. Alle energie behoort dus eigenlijk duurder te zijn. Een ander denkbaar alternatief is dat alle energiebronnen een significant aanvullend basisaccijns krijgen waar enkel aantoonbaar duurzame bronnen ontheffing van krijgen, maar daar wil men voorlopig niet aan. Ik denk wel dat we daar uiteindelijk naartoe moeten.

De toekomst

Onze energievoorziening kan in de toekomst helemaal hernieuwbaar zijn. Daar moeten we ook snel naartoe, maar daar hangt een prijskaartje aan. Op een dag zal echter blijken dat de duurzame oplossingen netto goedkoper waren.

Op dit moment is er een verbod voor de Nederlandse rechter om wetten te toetsen aan de grondwet. Hier kan echter verandering in komen, er ligt namelijk een voorstel voor een grondwetswijziging die deze zogenaamde constitutionele toetsing op veel terreinen mogelijk maakt. Geruime steun van de leden van de Tweede Kamer na de verkiezingen van 9 juni 2010 is voor deze grondwetswijziging noodzakelijk.

Maar…
* Hoe gaat een grondwetswijziging in haar werk?
* Hoe vaak komt een grondwetswijziging voor?
* Wat houdt constitutionele toetsing in?
* Welke politieke partijen zijn voor- en welke zijn tegenstanders?
* Waarom staat dit nu pas op de agenda terwijl Thorbecke al in 1848 aangaf dat dit belangrijk is?

Ik vroeg mij dit, en een aantal andere zaken, af en ging naar em. prof. dr. C.A.J.M. Kortmann (een autoriteit onder de staatsrechtdeskundigen) om antwoorden op deze vragen te krijgen.

— Update 25 mei 2010 —

Het debat is inmiddels achter de rug. Jammer want het was erg leuk! Zowel het panel als de inbreng uit de zaal was erg inspirerend en de discussie was heftig en bij vlagen zelfs constructief!

Onder andere een journalist van het NRC handelsblad was erbij. Ik hoop daar vanmiddag “the day after” een mooi verslag van te lezen. Ook het Soeterbeeckprogramma en AKKUraatd zullen waarschijnlijk voor een mooi verslag van de discussie zorgen. Later dus meer

— Origineel bericht 26 mei 2010 —

Vanmiddag (26 mei 2010) ga ik in debat met Decaan prof. dr. Bob Lieshout en filosoof dr. Ron Welters onder leiding van dr. Jeroen Linssen (directeur Onderwijs Faculteit der Filosofie). Komt allen! Het begint om 16:00 u en zal plaatsvinden in de hal van het Erasmusgebouw (Erasmusplein 1, Campus Radboud Universiteit Nijmegen).

Zie ook:

• VOXLog
• De Gelderlander
• Soeterbeeckprogramma (organisator)
• AKKUraatd (organisator)

Knipsel artikel in De Gelderlander (klik voor grotere versie):

VVD, D66 en PvdA pleiten voor een sociaal leenstelsel. Studenten krijgen daardoor geen studiefinanciering maar lenen tegen een lage rente om levensonderhoud te bekostigen. Het argument is dat daardoor de bakker niet mee hoeft te betalen aan de opleiding van de buurjongen, dat is immers pervers socialisme.

Het sociale leenstelsel zou de bekostiging van een studie liberaler maken. Maar dat klopt helaas niet.

Kort door de bocht

Job Cohen claimt dat een opleiding een investering is in jezelf. Ik zal de laatste zijn om dat te ontkennen. Een opleiding maakt je niet alleen bekwaam in je vak, maar levert je ook veel sociale vaardigheden op en maakt je, misschien wel het hoogste goed, meer wereldburger.

De PvdA voorman, en met hem die van D66 en de VVD, maakt alleen een grote inschattingsfout door de investering in jezelf 1-op-1 te koppelen aan individueel financieel rendement.

Kijk, in veel gevallen, men neme een jurist, een tandheelkundige of een ITer/chemicus zoals ikzelf, is een opleiding ook een investering die financieel uitermate interessant is. Deze student [hoewel ik daarmee absoluut tekort doe aan de maatschappelijke functie van deze afgestudeerden] is zelf een belangrijke consument van de opleiding. Ik vind het een heel verdedigbaar liberaal standpunt om deze studenten te laten opdraven voor de bekostiging van de studie.

Maar, volgens het liberale standpunt de gebruiker betaalt wringt dit behoorlijk. Want wat te denken van onze verpleegkundigen en docenten? Hun studietijd is weinig goedkoper dan die van de tandheelkundige of de jurist, maar financieel is het rendement van deze opleidingen veel minder interessant. Daartegenover is de maatschappelijke relevantie van hun studie onmiskenbaar. Zij zijn het die onze kinderen onderwijzen en onze ouderen en zieken verzorgen. Nederland smeekt om meer afgestudeerden uit deze categorie. Alle Nederlanders zijn in grote mate direct consument van deze opleidingen. Het gaat dus niet op dat de gebruiker betaalt. Dat lijkt me niet liberaal.

Met een sociaal leenstelsel kan de jurist zijn lening eenvoudig binnen een paar jaar terugbetalen. De docent daarentegen zal de komende 20 jaar iedere maand een deel van zijn salaris afstaan om de lening af te lossen. Dat lagere inkomens naar draagkracht aflossen (de PvdA verdediging) verandert daar weinig aan: iemand met een lager inkomen blijft veel langer met de schuld zitten terwijl je juist tot je 40e het geld hard nodig hebt voor bijvoorbeeld eigen huis en kinderen. Dat lijkt me weinig sociaal.

Hervormen best mogelijk!

Moeten we dan per se stug vasthouden aan het huidige systeem van studiefinanciering? Nee hoor, dat hoeft zeker niet. We kunnen de stufi best op een socialere manier hervormen zodat afgestudeerden wat meer gaan betalen voor het onderwijs in Nederland dan de bakker op de hoek. Te denken valt aan een systeem van een studieloon i.c.m. studietaks zoals bijvoorbeeld GroenLinks lange tijd voorstelde (link naar NRC.nl opent in een nieuw venster).

Wat echter blijft is dat niet van alle studies de voornaamste consument de student zelf is. Dat is een, helaas erg populaire, individualistische interpretatie van hoe de maatschappij zou werken maar welke onjuist is. Laten we de consumenten van de opleidingen dus vooral laten betalen, maar niet vergeten dat een belangrijke consument van veel opleidingen iedere Nederlander is.

Daarom is een sociaal leenstelsel niet alleen weinig sociaal, maar ook niet liberaal. Het is vooral een geste naar studenten van financieel interessante opleidingen in een tijd waar hervorming om economische redenen gewenst is.

–gewijzigd op 1 juli 2010–